Category: Quan trường

“Cậu ta nói gì với cháu vậy?”

Giọng Chủ tịch Đỗ Cương trong ống nghe vẫn ấm, nhưng tôi biết đây là câu hỏi định đoạt cả sự nghiệp. Trước mặt tôi, Tần Việt đứng im, một tay đặt trên tập hồ sơ quyết toán, ánh mắt chờ đợi. Nói ra rằng anh ta cảnh báo tôi, tôi biến anh ta thành kẻ thù của Chủ tịch. Giấu đi, tôi tự đẩy mình về phe Đỗ Cương — cái phe đang cần một con dấu.

Tôi hít một hơi, chọn con đường thứ ba.

“Dạ, anh Tần mang hồ sơ quyết toán quỹ sang, bảo cháu ký để mai chuyển tỉnh ạ,” tôi đáp, giọng nhẹ tênh như một thư ký mới ngoan ngoãn. “Cháu có thưa với anh ấy là cháu mới nhận việc, xin chú cho cháu hai ngày đọc kỹ toàn bộ hồ sơ rồi ký, để nhỡ tỉnh có hỏi gì cháu còn nắm được mà báo cáo. Cháu không muốn ký ẩu rồi làm khó chú.”

Đầu dây bên kia im lặng một nhịp. Tôi nghe rõ tiếng thở của mình.

Rồi Đỗ Cương bật cười, tiếng cười giãn ra: “Con bé kỹ tính. Được, đọc kỹ cũng tốt. Hai ngày. Chú đợi.” Cúp máy.

Tôi đặt ống nghe xuống, người mềm nhũn. Tần Việt nhìn tôi, khóe miệng thoáng một nét mà tôi không chắc là tán thưởng hay cảnh giác.

“Cô vừa mua cho mình hai ngày,” anh ta nói khẽ. “Nhưng cô cũng vừa để Đỗ Cương biết cô không phải loại ký bừa. Từ giờ, cô nằm trong tầm mắt của ông ta rồi.”

“Vậy anh giúp tôi, hay anh thử tôi?” tôi hỏi thẳng.

Tần Việt cầm tập hồ sơ lên, đi ra cửa. Đến ngưỡng cửa, anh ta dừng lại, không quay đầu: “Tối nay, tám giờ, quán trà Vọng Sơn ở cuối phố huyện. Nếu cô thật sự muốn đọc kỹ, tôi cho cô thứ đáng đọc hơn tập hồ sơ này.” Rồi anh ta đi.

Tám giờ tối, quán trà Vọng Sơn vắng khách. Tần Việt ngồi ở góc khuất, trước mặt là hai chén trà và một tập tài liệu photo đã ngả vàng.

“Người thư ký thứ tư trước cô,” anh ta đẩy tập tài liệu qua bàn, “tên Hồ Lan. Cô ấy không chuyển công tác về quê. Cô ấy làm đúng như cô định làm — đọc kỹ. Và cô ấy phát hiện quỹ cứu trợ mười hai tỷ, thực chi cho dân vùng lũ chỉ hơn ba tỷ. Chín tỷ còn lại chảy vào một dự án kè sông do công ty Thịnh Phát thi công.”

“Thịnh Phát là của ai?” tôi hỏi.

“Trên giấy, là của một ông chủ tên Vương Đại Hải. Nhưng ông ta chỉ là bình phong.” Tần Việt hạ giọng. “Người thật sự đứng sau, có cổ phần giấu qua vợ và em rể, là một người ngồi rất cao. Cao đến mức Hồ Lan vừa chạm vào là bị điều đi ngay trong một đêm. Giờ cô ấy dạy học ở một trường vùng biên, điện thoại đổi số, không dám liên lạc với ai.”

Tôi lật tập tài liệu. Từng trang là bản sao chứng từ, hợp đồng, bảng kê. Tay tôi dừng lại ở một chữ ký phê duyệt giải ngân — nét chữ bay bướm, quen thuộc đến rợn người.

Không phải chữ ký của Đỗ Cương.

Mà là chữ ký của người đã đích thân ký quyết định điều tôi từ tỉnh về Vân Sơn. Người mà mẹ tôi từng dặn “có gì cứ tin chú ấy”. Người bảo trợ của tôi trên tỉnh — Phó Chủ tịch tỉnh Ngô Thế Bảo.

“Anh… đưa tôi xem cái này để làm gì?” tôi ngẩng lên, giọng run. “Nếu người đứng sau lớn đến vậy, tôi chỉ là một thư ký quèn.”

Tần Việt nhìn tôi, ánh mắt lần này không còn lạnh, mà có một thứ gì đó gần như thương xót.

“Vì tôi đã theo vụ này ba năm, và tôi sắp hết đường. Ủy ban Kiểm tra huyện của tôi bị chặn ở mọi cửa. Tôi cần một người ở bên trong, ngồi đúng cái ghế tiếp cận được mọi hồ sơ đi qua tay Chủ tịch. Người đó phải sạch, phải mới, phải chưa mắc nợ ai ở Vân Sơn.” Anh ta ngừng lại. “Tỉnh đưa cô về để làm con dấu. Nhưng cô có thể là con dao — con dao của tôi. Hoặc, nếu cô muốn sống yên, cô cứ về ký, quên hết chuyện tối nay đi. Tôi không trách cô.”

Tôi nhìn chữ ký của người bảo trợ trên trang giấy vàng úa. Nhìn hai chén trà đã nguội. Nghĩ đến Hồ Lan giờ đang dạy học nơi vùng biên, đến chín tỷ đồng đáng lẽ là mái nhà, là gạo, là thuốc cho dân vùng lũ.

Rồi tôi nghĩ đến câu mẹ tôi nói ngày tôi lên đường: “Vân Sơn là chỗ nước sâu, con gái à.”

Mẹ ơi, con hiểu rồi. Nhưng có những chỗ nước sâu, người ta không được phép quay đầu bơi vào bờ.

Tôi khép tập tài liệu lại, đặt tay lên trên, nhìn thẳng vào mắt Tần Việt.

“Cho tôi bản gốc của những chứng từ này. Và cho tôi biết — trong hai ngày tới, tôi phải ký cái gì để họ tin tôi đã ngoan ngoãn, mà vẫn không tự chặt tay mình?”

Tần Việt lần đầu tiên mỉm cười thật sự. Nhưng nụ cười ấy chưa kịp trọn thì điện thoại của tôi rung lên. Một tin nhắn từ số lạ, vỏn vẹn một dòng:

“Cô Lâm, đừng uống chén trà thứ hai. Và ngày mai, hãy kiểm tra xem ai đã vào phòng làm việc của cô tối nay.”

Ngày đầu tiên tôi nhận công tác ở Ủy ban huyện Vân Sơn, có người đặt lên bàn làm việc của tôi một chiếc phong bì không đề tên.

Tôi là Lâm Chi, hai mươi tám tuổi, vừa được điều từ Văn phòng Tỉnh về làm thư ký cho Chủ tịch huyện. Trên giấy tờ, đó là một bước thăng tiến ai cũng thèm — hai mươi tám tuổi đã ngồi ghế thư ký lãnh đạo, con đường phía trước rộng thênh thang. Nhưng mẹ tôi, người cả đời làm cán bộ, khi nghe tin lại thở dài: “Vân Sơn là chỗ nước sâu, con gái à. Người ta đẩy con xuống đó không phải vì thương con.”

Lúc ấy tôi chưa hiểu. Đến khi mở chiếc phong bì kia ra, tôi mới thấm.

Bên trong không có thư. Chỉ có một tấm ảnh chụp một bảng kê chi tiền, và một dòng chữ viết tay nguệch ngoạc ở mặt sau: “Quỹ cứu trợ lũ lụt năm ngoái, mười hai tỷ. Đừng ký bất cứ thứ gì trước khi hiểu rõ. — Một người không muốn cô chết oan.”

Tôi ngồi lặng. Ngoài cửa sổ tầng ba, sân Ủy ban huyện Vân Sơn vắng lặng dưới nắng chiều, hàng cây bàng đứng im như đang nín thở. Mới sáng nay thôi, trong buổi họp giao ban, Chủ tịch huyện Đỗ Cương — người đàn ông năm mươi tuổi, giọng nói ấm áp, bắt tay tôi rất chặt — đã cười bảo cả phòng: “Cô Lâm Chi là người của tôi, có gì cứ báo cáo qua cô ấy.”

“Người của tôi.” Bốn chữ ấy, sáng nay nghe như một sự tin cậy. Bây giờ nghe như một cái thòng lọng.

Tôi vừa định cất tấm ảnh đi thì cửa phòng gõ nhẹ. Một người đàn ông bước vào — trẻ, chừng ngoài ba mươi, áo sơ mi trắng xắn tay, tay cầm tập hồ sơ. Tôi nhận ra anh ta: Tần Việt, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra huyện. Sáng nay trong buổi họp, anh ta là người duy nhất không cười, ngồi ở góc phòng, ánh mắt lạnh quét qua từng người như đang ghi chép trong đầu.

“Cô Lâm mới về,” anh ta nói, đặt tập hồ sơ lên bàn tôi. “Chủ tịch nhờ tôi chuyển cô ký xác nhận đã tiếp nhận hồ sơ quyết toán quỹ cứu trợ. Ký vào đây, mai chuyển lên tỉnh là xong thủ tục.”

Tôi nhìn tập hồ sơ. Rồi nhìn chiếc phong bì vừa giấu vội dưới cuốn sổ. Tay tôi chợt lạnh toát.

Quỹ cứu trợ lũ lụt. Mười hai tỷ. Đừng ký bất cứ thứ gì.

“Anh Tần,” tôi cố giữ giọng bình thản, “tôi mới nhận việc, chưa nắm được nội dung. Cho tôi xin một ngày đọc kỹ rồi ký, được không?”

Không khí trong phòng đặc lại. Tần Việt nhìn tôi. Ánh mắt anh ta thay đổi — thoáng ngạc nhiên, rồi thoáng gì đó tôi không đọc được, giữa cảnh giác và tính toán.

“Hồ sơ này,” anh ta nói chậm rãi, “ba tháng nay đã qua tay bốn người thư ký. Ba người ký ngay hôm đầu. Người thứ tư đọc kỹ như cô định làm.”

“Rồi sao?” tôi hỏi.

“Rồi tuần sau, cô ấy xin chuyển công tác về quê, viện lý do sức khỏe.” Anh ta ngừng một nhịp. “Từ đó không ai gặp lại.”

Sống lưng tôi lạnh buốt. Tôi hiểu anh ta đang cảnh báo, nhưng không rõ là cảnh báo giúp tôi, hay cảnh báo để dọa tôi ký nhanh cho xong.

“Vậy theo anh, tôi nên làm gì?” tôi hỏi thẳng.

Tần Việt không đáp ngay. Anh ta bước tới cửa sổ, nhìn xuống sân, giọng hạ xuống rất thấp, gần như chỉ đủ hai người nghe:

“Cô Lâm, cô có biết vì sao tỉnh lại điều một cô gái hai mươi tám tuổi, không phe không cánh, về ngồi đúng cái ghế thư ký này không?”

Tôi lắc đầu.

“Vì cô sạch. Sạch đến mức lý tưởng để làm hai việc.” Anh ta quay lại, nhìn thẳng vào mắt tôi. “Một là làm con dấu ngoan ngoãn ký hết mọi thứ, để nếu vụ này vỡ, cô là người đứng tên chịu tội thay. Hai là… làm con dao. Có người trên tỉnh muốn dùng cô để mổ xẻ Vân Sơn từ bên trong.”

“Con dấu, hay con dao — chính cô phải chọn. Nhưng chọn xong thì không quay đầu được nữa.”

Tôi siết chặt bàn tay dưới gầm bàn. Hai mươi tám năm cuộc đời, tôi luôn tin chỉ cần làm đúng, làm sạch, thì mọi cánh cửa sẽ mở. Giờ tôi mới hiểu ở Vân Sơn, làm sạch cũng là một cái tội — vì người sạch quá thì hoặc bị lợi dụng, hoặc bị nghiền nát.

Tôi ngước lên, định hỏi anh ta thuộc phe nào, thì điện thoại bàn trong phòng reo vang. Tôi nhấc máy.

Giọng Chủ tịch Đỗ Cương vang lên, vẫn ấm áp như buổi sáng, nhưng lần này tôi nghe ra bên dưới sự ấm áp ấy là một tầng băng: “Lâm Chi à, hồ sơ quyết toán cháu ký chưa? Chú đợi ở phòng. À, mà chú vừa nghe nói Tần Việt ghé chỗ cháu. Cậu ta nói gì với cháu vậy?”

Tôi nhìn Tần Việt. Anh ta đang nhìn tôi, một tay vẫn đặt trên tập hồ sơ, ánh mắt như đang chờ xem tôi sẽ nói câu gì tiếp theo.

Và tôi hiểu, câu trả lời tôi sắp thốt ra vào điện thoại lúc này, sẽ quyết định ba năm tới tôi làm con dấu, làm con dao, hay làm người thứ tư “chuyển công tác về quê rồi không ai gặp lại”.

Tôi hít một hơi, đưa ống nghe lên môi.